Inleiding

Het recht is alomtegenwoordig in onze samenleving. Wat we belangrijk vinden, wat we (niet) mogen of moeten doen en hoe wij ons als samenleving organiseren, ligt allemaal vervat in regels en recht. Bijna alle maatschappelijke discussies hebben een juridische dimensie: van migratie, klimaatbeleid en privacy tot sociale zekerheid, discriminatie en criminaliteit. Maar ook als individu kunnen we niet naast het recht: we huren een studentenkot, kopen een smartphone, doen een fiscale aangifte, huwen, erven, lijden of veroorzaken schade.

Hoewel we allemaal geacht worden de wet en het recht te kennen, is er niemand die het recht in al zijn facetten en details beheerst. Dat is ook niet mogelijk, noch zinvol. Wie de organisatie van onze samenleving wil begrijpen en eraan wil deelnemen, kent best wel de  basisprincipes van het recht en van een aantal specifieke rechtstakken. Het is precies dat wat dit handboek aan niet-juristen en juristen in spe wil bijbrengen. Het boek ambieert geen volledigheid, maar wil een aantal essentiële aspecten van het recht toelichten. Het biedt een referentiekader om juridische vragen te zien en te begrijpen, geen naslagwerk waarin alle antwoorden en oplossingen staan opgelijst.

Omwille van het essentieel inleidende karakter is het boek bedoeld voor studenten die niet noodzakelijk een juridische opleiding volgen. Maar ook niet-studenten zullen er gebruik van kunnen maken om basiskennis van het recht te verwerven of bij te spijkeren. In het boek is gepoogd om zoveel mogelijk takken van het recht in beeld te brengen. Omdat het om een kennismaking en introductie gaat, komen evenwel telkens slechts de hoofdlijnen, basisbegrippen en belangrijkste principes aan bod. Het boek is er voor de nieuwkomer die het recht wil ontdekken, niet voor de specialist die een concreet antwoord zoekt op een rechtsvraag.

De auteurs belichten in de verschillende hoofdstukken de hoofdlijnen van verschillende rechtstakken. Dit is een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Het recht is immers niet altijd in hoofdlijnen of algemene principes te vatten. Soms lijkt het recht wel meer uitzondering dan regel. Soms is het recht zelfs gewoon 'fout' of is er meer dan één oplossing voor een juridisch probleem. Of soms is er zelfs geen oplossing. In dit boek is weinig plaats om dit te problematiseren en te nuanceren. De verdienste van het boek is dat het hoofdlijnen en essenties helder maakt. Maar het biedt geen rechtszekerheid over het specifieke.

Hier wordt dus vooral een kennismaking met het recht aangeboden. Het gaat om een instrument voor beginselenonderwijs. Wie de inhoud van dit kennismakend overzicht perfect beheerst, is geen jurist, maar moet wel in staat zijn om juristen en juridische discussies te begrijpen, rechtsregels te kaderen en juridische argumentaties te volgen. Het boek is een algemene inleiding tot de rechtswetenschap die de nadruk legt op basisstructuren, terminologie en methodiek. Die rechtswetenschap werkt evenwel niet in het ijle. Recht is geen abstract denkkader maar wordt ervaren en toegepast door mensen van vlees en bloed. Daarom wordt in elk hoofdstuk getracht het recht zo concreet mogelijk te maken en met voorbeelden te illustreren. Het boek besteedt voornamelijk aandacht aan het in België en Vlaanderen geldende (statelijke) recht. De expliciete keuze om ook het Vlaamse recht mee te nemen, is het gevolg van de juridische realiteit. De voortschrijdende federalisering van België maakt dat steeds meer materies geregeld worden door de deelstaten en in Vlaanderen dus door de Vlaamse wetgever. Ook gemeenten en provincies leggen de Vlaming rechten en plichten op, maar die hebben minder grote impact en kunnen wegens de diversiteit hoe dan ook niet in een inleidend overzicht worden behandeld. Vlaanderen ligt evenwel in België, in Europa en in de wereld. Ook de normen en instellingen van deze hogere niveaus worden daarom besproken, al is het vooral in de mate dat ze voor de dagelijkse praktijk in België en Vlaanderen van belang zijn.

Kennismaking met recht en rechtspraktijk mag intussen een klassieker worden genoemd. Het boek verscheen voor het eerst in 2003 en was toen volledig geschreven door Georges Martyn, professor aan de Gentse rechtsfaculteit, en Rik Devloo, advocaat, beiden ook plaatsvervangend vrederechter in Kortrijk. De eerste editie van het boek bestond uit vier delen: inleidende beschouwingen over de plaats van het recht in de maatschappij, de bronnen van het recht, een inleiding tot het privaatrecht en een kort overzicht van enkele publiekrechtelijke principes. Het boek werd als cursustekst gebruikt in de Gentse opleidingen criminologische wetenschappen en geschiedenis.

Vanaf 2014 werkte professor Yves Jorens mee aan de (tweejaarlijkse) updates. Als toenmalig onderwijsdirecteur van de Gentse Faculteit Recht en Criminologie zorgde hij meteen ook voor een echte facelift, met onder meer een indeling in behapbare thema’s (idealiter de materie voor één lesweek) en een redactionele opfrissing die specifiek gericht is op startende studenten, ondersteund door onlinemateriaal. De cursus vond daardoor ook zijn weg naar inleidende opleidingsonderdelen tot het recht in andere Gentse faculteiten en daarbuiten. Kennismaking wordt vandaag gebruikt in universitaire en hogeschoolopleidingen in alle Vlaamse provincies, alsook in cursussen Nederlandse rechtstaal in Franstalig België.

In academiejaar 2023-2024 kreeg Kennismaking nog een nieuwe impuls. Sindsdien zorgt een ploeg van vakspecialisten voor een jaarlijkse update. Elk van de verschillende thema’s wordt nu ook geschreven of bijgewerkt door andere professoren van de Gentse opleiding rechten. Zij schrijven elk over de materie waarin zij onderzoek doen en waarover zij aan de Gentse rechtenopleiding doceren. Inhoudelijk biedt dit de perfecte garantie voor een correcte en up-to-date tekst.

Alle teksten worden vervolgens nagelezen door de coördinatoren die allemaal een inleiding tot het recht doceren aan de Universiteit Gent. De coördinatoren bewaken de uniformiteit van de stijl, de consistentie van het geheel en vooral de toegankelijkheid van de tekst.

Na overleg met uitgeverij die Keure heeft de Gentse Faculteit Recht en Criminologie ervoor gekozen om voortaan de teksten van de verschillende thema’s ook in open access aan het brede publiek ter beschikking te stellen via de website van de faculteit. De hoop is dat hiermee de gezamenlijke inspanningen van de grote ploeg Gentse academici een zo breed mogelijk publiek kunnen bereiken. De korte en goed gestructureerde inleidingen tot de verschillende juridische thema’s kunnen ongetwijfeld ook in vele andere opleidingen van het hoger onderwijs hun diensten bewijzen, mogelijk ook voor de laatste jaren van het middelbaar onderwijs.

De grootste verdienste van Kennismaking in zijn vernieuwde open access vorm, is dat de auteurs ervan hun kennis op een  toegankelijke manier ter beschikking stellen van de gemeenschap. Op die manier heeft elke rechtszoekende een handig en gratis instrument ter beschikking voor een “eerste hulp bij juridische gevallen”. De onlineversie moet ook toelaten, bij wetswijzigingen en vernieuwende rechtspraak, snel de teksten bij te werken. Hiermee geeft de Gentse rechtenopleiding op een mooie wijze invulling aan haar opdracht van maatschappelijke dienstverlening. De faculteit is trots op dit project en op haar collega's uit verschillende disciplines en vakgroepen die samen en belangeloos hun schouders onder Kennismaking zetten. Voor elk van hen, die ik bij deze van harte dank, is het ook een zeer gewaardeerde vorm van valorisatie van hun onderzoek.

Gent, 3 augustus 2026

Prof. dr. Tom Vander Beken
Decaan van de Faculteit Recht en Criminologie
www.ugent.be/re

De redactie werd afgesloten op 1 juli 2026.

Auteursrechtverklaring

De teksten van deze cursus worden door de Faculteit Recht en Criminologie van de Universiteit Gent gratis online ter beschikking gesteld van alle gebruikers, onder de Creative Commons-licentie BY-NC-ND. Dit betekent dat alle hergebruik toegestaan is voor niet-commerciële doeleinden en mits bronvermelding.

Jaarlijks verschijnt de volledige cursustekst ook in boekvorm, een uitgave van Die Keure (Brugge) ten behoeve van het onderwijs, zie Kennismaking met recht en rechtspraktijk (ed. 2024) - die Keure Professional.

.